ร้านอยู่บน Google Maps แต่ลูกค้าหาไม่เจอ ถามห้าข้อนี้ก่อนแก้ปัญหาธุรกิจ

บ่ายสามโมงวันพุธ ร้านกาแฟในย่านสำนักงานแห่งหนึ่งมีลูกค้านั่งอยู่สามโต๊ะ จากทั้งหมดสิบสองโต๊ะ เจ้าของร้านดูยอดขายช่วงบ่ายที่ไม่ขยับมาสองเดือน แล้วเปิดหน้าซื้อโฆษณาบนมือถือ ตั้งงบไว้เดือนละห้าพันบาท นิ้วค้างอยู่ที่ปุ่มยืนยัน

ก่อนกด ลองถามคำถามที่คนทำธุรกิจมักข้าม ปัญหาธุรกิจข้อนี้อยู่ตรงไหนกันแน่? ยอดบ่ายที่ไม่ขยับเป็นแค่อาการ ต้นเหตุอาจเป็นอะไรก็ได้ และถ้าเดาผิด เงินห้าพันบาทต่อเดือนจะไปแก้ปัญหาที่ร้านไม่ได้มี

เรื่องนี้ไม่ได้เกิดกับร้านเล็กอย่างเดียว Harvard Business Review ปี 2017 สำรวจผู้บริหารระดับสูง 106 คนจาก 17 ประเทศ พบว่า 85% เห็นว่าองค์กรของตัวเองวินิจฉัยปัญหาได้ไม่ดี และ 87% ยอมรับว่าจุดอ่อนนี้มีต้นทุนสูง ร้านกาแฟในเรื่องนี้เป็นตัวอย่าง แต่ห้าคำถามที่จะเล่าต่อไปใช้กับธุรกิจไหนก็ได้ ทั้งที่ยังไม่ต้องเปิด AI สักตัว

1. ห้าคำถาม ก่อนจ่ายเงินแก้ปัญหา

การซื้อโฆษณา การเปลี่ยนเครื่องมือ หรือการจ้างทำเว็บใหม่ ล้วนดูเหมือนได้ลงมือทำ เห็นผลเป็นใบเสร็จ วัดเป็นยอดคนเห็นได้ ส่วนการหยุดถามว่า “เรารู้อะไรจริง” ดูเหมือนเสียเวลา ทั้งที่คำถามนี้คือตัวที่บอกว่าเงินควรไปอยู่ตรงไหน

BEARY คือห้าขั้นที่ผมใช้ทำงานกับ AI ชื่อมาจากชื่อเล่นของผมเอง “หมี” แต่ละตัวอักษรเป็นหน้าที่หนึ่งของการคิด และพอเอามาใช้มองธุรกิจ แต่ละตัวกลายเป็นคำถามหนึ่งข้อ ที่ผู้บริหารถามในห้องประชุมได้ทันที ก่อนเซ็นอนุมัติเงินก้อนไหน

  • B · Build Knowledge เรารู้อะไรจริง และอะไรที่แค่เดา
  • E · Explore Possibilities มีทางอื่นที่ยังไม่ได้พิจารณาไหม
  • A · Analyze Deeply นี่คือต้นเหตุ หรือแค่อาการ
  • R · Refine Intelligently ผลงานนี้ส่งถึงใคร และเขาต้องการรับแบบไหน
  • Y · Yield Impact จะรู้ได้อย่างไรว่าได้ผล และได้เรียนรู้อะไรกลับมา

เลนส์ที่ช่วยมากที่สุดคือ A อาการเดียวกันมีต้นเหตุได้หลายแบบ และแต่ละแบบต้องแก้คนละทาง

ต้นไม้ที่ใบเหี่ยว เขียนว่ายอดบ่ายไม่ขยับคืออาการ ใต้ดินมีรากสามเส้น สินค้า ช่องทาง และสิ่งที่ร้านเล่า รากเส้นที่สามเป็นสีทอง
ยอดบ่ายที่ไม่ขยับเป็นอาการบนผิวดิน ต้นเหตุอยู่ที่รากเส้นใดเส้นหนึ่ง และแต่ละเส้นต้องแก้คนละทาง

ยอดบ่ายที่ไม่ขยับเป็นใบที่เหี่ยว ต้นเหตุอาจอยู่ที่ตัวสินค้า ช่องทางที่ลูกค้าเข้ามา หรือสิ่งที่ร้านเล่าเกี่ยวกับตัวเอง โฆษณาช่วยได้เฉพาะบางราก ถ้ารากที่เน่าคือเส้นอื่น รดน้ำเท่าไรใบก็ไม่ฟื้น

2. ร้านกาแฟที่อยู่บนแผนที่ แต่ลูกค้าหาไม่เจอ

ขอเล่าพื้นฐานก่อน เวลาคนอยากหาร้าน เขามักเปิด Google Maps แล้วพิมพ์ว่า “ร้านกาแฟใกล้ฉัน” สิ่งที่ขึ้นมาคือรายชื่อร้านพร้อมรูป รีวิว เวลาเปิดปิด และปุ่มโทรหรือนำทาง ทั้งหมดมาจากโปรไฟล์ธุรกิจบน Google ที่เจ้าของร้านสร้างและแก้เองได้ฟรี

Google บอกไว้ว่าเลือกร้านมาแสดงจากสามเรื่อง ข้อมูลร้านตรงกับสิ่งที่คนค้นแค่ไหน ร้านอยู่ใกล้คนค้นแค่ไหน และร้านเป็นที่รู้จักแค่ไหน ระยะทางเปลี่ยนไม่ได้ ชื่อเสียงต้องใช้เวลาสะสม แต่ความตรงกับสิ่งที่คนค้น เจ้าของร้านแก้ได้วันนี้

ร้านกาแฟในย่านสำนักงานร้านนั้น ทำโปรไฟล์ไว้เรียบร้อย ใส่รูปลาเต้อาร์ตสวย ๆ และเขียนคำอธิบายว่า “กาแฟคั่วเอง บรรยากาศอบอุ่น” เจ้าของร้านเปิดห้าเลนส์ก่อนกดซื้อโฆษณา

  1. B · รู้ก่อนว่าลูกค้าพูดถึงร้านด้วยคำไหน ให้ AI ช่วยสรุปรีวิวย้อนหลังร้อยกว่าข้อความ พบว่าลูกค้าประจำชมเรื่อง “นั่งทำงานได้นาน” มากกว่ารสกาแฟ พนักงานได้ยินคำถาม “มีปลั๊กไหม” แทบทุกวัน และลูกค้าหลายคนถามรหัส Wi-Fi ตั้งแต่ก่อนสั่ง
  2. E · เปิดทางเลือกให้กว้างก่อน ยิงโฆษณา แก้คำอธิบายร้าน เพิ่มรูปมุมโต๊ะทำงาน ใส่ข้อมูลว่ามี Wi-Fi ตอบรีวิว หรือทำชุดกาแฟช่วงบ่ายสำหรับคนทำงาน
  3. A · แยกต้นเหตุออกจากอาการ เจ้าของร้านลองค้นเองบน Google Maps ด้วยคำที่ลูกค้าพูด “ร้านกาแฟนั่งทำงาน มีปลั๊ก Wi-Fi” ร้านตัวเองไม่ขึ้นเลย ขึ้นแต่ร้านคู่แข่งสองร้านที่เขียนเรื่องปลั๊กไว้ในโปรไฟล์ ร้านนี้มีปลั๊กทุกโต๊ะ แต่โปรไฟล์ไม่เคยบอก ต้นเหตุจึงเป็นสิ่งที่ร้านเล่าไม่ตรงกับสิ่งที่ลูกค้าตามหา ถ้ายิงโฆษณาก่อน ร้านจะจ่ายเงินให้คนเห็นข้อความเดิมที่ไม่ตรงใจ
  4. R · เล่าด้วยคำของลูกค้า เขียนคำอธิบายใหม่ว่านั่งทำงานได้ มีปลั๊กทุกโต๊ะและ Wi-Fi ใส่รูปมุมนั่งทำงานจริง และเขียนเฉพาะสิ่งที่ร้านมีจริง เพราะคำโฆษณาเกินจริงจะกลับมาเป็นรีวิวติดลบ
  5. Y · วัดผลแล้วเรียนรู้ต่อ หนึ่งเดือนหลังแก้ ดูจำนวนคนกดโทร กดขอเส้นทาง และคำค้นที่พาคนมาเจอร้าน
ภาพเทียบสองฝั่ง ด้านบนเป็นคำที่ลูกค้าค้น นั่งทำงาน ปลั๊ก Wi-Fi ฝั่งซ้ายโปรไฟล์เดิมเขียนกาแฟคั่วเอง บรรยากาศอบอุ่น ไม่ตรงกับคำค้น ฝั่งขวาโปรไฟล์ใหม่เขียนนั่งทำงานได้ ปลั๊กทุกโต๊ะ Wi-Fi ตรงกับคำค้นทั้งสามคำเป็นสีทอง
คำที่ร้านเขียนกับคำที่ลูกค้าค้น ก่อนแก้ไม่ตรงกันเลย หลังแก้ตรงกันทั้งสามคำ

เดือนแรกหลังแก้ คนกดขอเส้นทางจากโปรไฟล์เพิ่มจาก 40 เป็น 65 ครั้ง และคำว่า “นั่งทำงาน” เริ่มขึ้นในรายการคำค้นที่พาคนมาเจอร้าน ส่วนงบโฆษณาห้าพันบาทยังไม่ได้ใช้ ร้านเก็บไว้ทดลองในเดือนถัดไป ตอนที่รู้แล้วว่าจะโฆษณาด้วยข้อความไหน

สังเกตว่าตัวอย่างนี้ใช้ AI แค่จุดเดียว คือช่วยสรุปรีวิวในขั้น B ห้าเลนส์คือวิธีมองโจทย์ AI เป็นแค่ผู้ช่วยในบางเลนส์ ส่วนคนที่ตัดสินว่าอะไรคือต้นเหตุ และอะไรจริงพอจะเขียนลงโปรไฟล์ ยังเป็นเจ้าของร้าน

ธุรกิจอื่นใช้คำถามชุดเดียวกันได้ คลินิกความงามที่คนจองน้อยลง อาจพบในเลนส์ A ว่าต้นเหตุคือรีวิวที่ไม่มีใครตอบมาครึ่งปี ส่วนบริษัทรับติดตั้งระบบให้โรงงานที่ปิดงานยาก อาจพบในเลนส์ R ว่าใบเสนอราคาเขียนสเปกให้ฝ่ายจัดซื้ออ่าน ทั้งที่คนตัดสินคือผู้จัดการโรงงาน ซึ่งอยากรู้แค่ว่าคืนทุนกี่ปี

3. ต้องใช้ครบทุกเลนส์ไหม

ใช้ครบครับ แต่ไม่ต้องใช้เวลาเท่ากัน ร้านกาแฟใช้เวลาเกือบทั้งหมดกับ B และ A เพราะตรงนั้นคือจุดที่ภาพเปลี่ยน ส่วน E กับ R ใช้ไม่กี่นาที

ลำดับสำคัญกว่าเวลา ถ้าข้าม B ไปที่ E เราจะได้ทางเลือกที่สร้างจากการเดา ถ้าข้าม A ไปที่ R เราจะเล่าเรื่องสวยให้ปัญหาที่ไม่ใช่ปัญหาจริง

ถ้าเลนส์ B ตอบไม่ได้ว่าลูกค้าเป็นใคร ติดขัดตรงไหน และอยากได้อะไร เลนส์ E R และ Y ก็จะมองจากข้อมูลที่ไม่ครบไปด้วย

ธุรกิจส่วนใหญ่ไม่ได้ขาดเครื่องมือ
แต่ขาดมุมมองที่ครบพอจะรู้ว่าควรใช้เครื่องมือกับปัญหาไหน

Executive Insight

4. คำถามที่มักตามมา

ต้องใช้ AI ถึงจะใช้ห้าเลนส์ได้ไหม?

ไม่ต้องครับ ห้าคำถามนี้ใช้ด้วยกระดาษแผ่นเดียวก็ได้ AI ช่วยให้บางเลนส์เร็วขึ้น เช่น สรุปรีวิวสองร้อยข้อความในไม่กี่นาที หรือเปิดทางเลือกที่เรานึกไม่ถึง แต่การตัดสินว่าอะไรคือต้นเหตุ ยังเป็นงานของคน

ถ้าไม่มีข้อมูลเลย จะเริ่มเลนส์ B อย่างไร?

เริ่มจากสิ่งที่ได้ยินทุกวัน คำถามที่ลูกค้าถามพนักงาน เหตุผลที่ลูกค้าบอกตอนไม่ซื้อ และรีวิวที่มีอยู่ ข้อมูลพวกนี้ไม่ต้องลงทุนอะไร แค่ไม่เคยถูกจดไว้ในที่เดียว

5. ก่อนกดซื้อโฆษณาครั้งหน้า

  • เขียนอาการที่เห็นในหนึ่งบรรทัด
  • เขียนต้นเหตุที่เป็นไปได้อย่างน้อยสามข้อ
  • หาข้อมูลจริงหนึ่งอย่างที่ชี้ว่าข้อไหนน่าจะใช่
  • ถามว่าเงินที่กำลังจะจ่าย แก้ต้นเหตุข้อนั้นหรือเปล่า
  • ตั้งวันวัดผล และตัวเลขที่จะดู

ร้านกาแฟร้านนั้นยังมีหน้าซื้อโฆษณาค้างอยู่ในมือถือ แต่คราวนี้เจ้าของร้านรู้แล้วว่าจะเขียนอะไรลงไป บ่ายสามโมงวันพุธล่าสุด มีลูกค้านั่งอยู่เจ็ดโต๊ะ ส่วนใหญ่เปิดโน้ตบุ๊กเสียบปลั๊กอยู่ที่โต๊ะริมผนัง