ซ่อมเองประหยัดสองพัน แต่ค่าเสียโอกาสแพงกว่า งานไหนควรทำเอง งานไหนควรจ้าง

เช้าวันเสาร์ เจ้าของร้านเฟอร์นิเจอร์ออนไลน์เปิดคอมเจอว่าระบบตัดสต็อกหน้าร้านค้างตั้งแต่เมื่อคืน ช่างที่ดูแลระบบคิดครั้งละ 2,000 บาท เขาตัดสินใจแก้เอง เปิดคลิปสอน ลองผิดลองถูก กินข้าวหน้าจอ ตกเย็นระบบกลับมาใช้ได้ เขาปิดคอมด้วยความรู้สึกว่าวันนี้คุ้ม ประหยัดไปสองพัน

เก้าโมงเช้าวันเดียวกัน ฝ่ายจัดซื้อของโรงแรมแห่งหนึ่งทักมาขอใบเสนอราคาเก้าอี้สี่สิบตัว ขอภายในวันเสาร์ เพราะต้องสรุปกับเจ้าของโรงแรมเช้าวันจันทร์ ข้อความนั้นจมอยู่ใต้หน้าจอทั้งวัน เช้าวันจันทร์มีข้อความตอบกลับมาสั้น ๆ ว่า “ขอบคุณค่ะ ได้เจ้าอื่นแล้ว” ดีลยอดขายราว 180,000 บาท กำไรราว 54,000 บาท หลุดไป นี่คือค่าเสียโอกาสของวันเสาร์นั้น คนเดียวที่ตอบเรื่องราคาได้ ใช้ทั้งวันไปกับงานที่คนอื่นทำได้

เรื่องนี้ไม่ได้มีใครทำผิด เจ้าของร้านแค่นับเงินที่จ่ายออกไป แต่ไม่ได้นับค่าเสียโอกาส คืองานที่ไม่ได้ทำเพราะไปทำอย่างอื่นอยู่ เรามาดูกันว่าต้นทุนก้อนนั้นหน้าตาเป็นอย่างไร และจะแยกงานที่ต้องทำเองออกจากงานที่ควรปล่อยไปได้อย่างไร

1. ต้นทุนที่บัญชีไม่เคยบันทึก

บัญชีของธุรกิจบันทึกเงินที่จ่ายออกไป แต่ไม่มีช่องไหนบันทึกงานที่ไม่ได้ทำ เพราะเราไปทำอย่างอื่นอยู่ ช่างไม่ได้มาแก้ระบบ บัญชีบันทึกว่าประหยัด 2,000 บาท ส่วนกำไรราว 54,000 บาทจากดีลโรงแรมที่หลุด ไม่มีบรรทัดไหนบันทึกไว้เลย

เวลาที่เจ้าของลงมือทำงานที่จ้างคนอื่นทำได้ เงินไม่ได้หายไปไหน มันแค่ย้ายจากช่องที่มองเห็น ไปไว้ในช่องที่มองไม่เห็น และช่องที่มองไม่เห็นมักแพงกว่าหลายเท่า เพราะงานที่มีแต่เจ้าของทำได้ ทั้งคุยกับลูกค้ารายใหญ่ ตัดสินใจเรื่องราคา และออกแบบข้อเสนอ ไม่มีใครทำแทนได้ในวันที่เจ้าของไม่อยู่

ภาพเทียบสองฝั่ง ซ้ายเหรียญเล็กหนึ่งกองเขียนว่าประหยัด 2,000 บาท มีใบเสร็จกำกับ ขวาเป็นกล่องเส้นประใหญ่สีทองเขียนว่ากำไรที่หลุด 54,000 บาท ไม่มีใบเสร็จ
เงินที่ประหยัดได้มีใบเสร็จให้เห็น ดีลที่หลุดไปไม่มีใครออกใบเสร็จให้

ที่อันตรายกว่าตัวเลขคือความรู้สึก การแก้เองให้ความรู้สึกว่าได้ลงมือและควบคุมได้ การส่งงานออกไปให้ความรู้สึกว่าเสียเงินและเสียการควบคุม ความรู้สึกสองอย่างนี้ตรงข้ามกับตัวเลขจริงเกือบทุกครั้ง

ของที่แพงที่สุดในธุรกิจเล็ก คือเจ้าของที่นั่งทำงานหลักพัน ในวันที่มีดีลหลักแสนรออยู่

2. คิดราคาเวลาของตัวเองให้เป็นตัวเลข

ความรู้สึกแก้ด้วยตัวเลขได้ เอาเงินที่เจ้าของตั้งใจจะได้เองทั้งปี ไม่ใช่ยอดขายของร้าน หารด้วยชั่วโมงทำงานจริงทั้งปี ได้ค่าเวลาต่อชั่วโมงของตัวเอง

  • เงินที่เจ้าของตั้งใจได้เองต่อปี: 1,800,000 บาท
  • ชั่วโมงทำงานจริง: ราว 2,000 ชั่วโมงต่อปี
  • ค่าเวลาของเจ้าของ: 1,800,000 ÷ 2,000 = 900 บาทต่อชั่วโมง

วิธีเทียบคือเอาชั่วโมงที่เราต้องใช้ คูณค่าเวลาของเรา แล้วเทียบกับค่าจ้างทั้งงาน วันเสาร์ที่แก้ระบบเองใช้แปดชั่วโมง 8 × 900 = 7,200 บาท ช่างคิดทั้งงาน 2,000 บาท ทำเองจึงแพงกว่าสามเท่ากว่า ยังไม่นับดีลที่หลุด

ตัวเลขนี้ไม่ต้องแม่นถึงหลักร้อย ใช้ตัวเลขกลม ๆ ก็พอ มันมีไว้เทียบกับค่าจ้างทีละงาน และตอบคำถามว่าทำเองหรือส่งออกไป ภายในไม่กี่วินาที

3. สามคำถาม ว่างานไหนทำเอง จ้าง หรือให้ระบบทำ

ก่อนลงมืองานชิ้นหนึ่ง ถามสามข้อตามลำดับ

  1. งานนี้มีแต่เราทำได้จริงไหม ถ้าคนอื่นทำได้ดีพอ ต่ำกว่ามาตรฐานของเรานิดหน่อย และงานนั้นไม่ได้ตัดสินอนาคตบริษัท ให้ส่งออกไป ความต่างเล็กน้อยที่หวงไว้ มักถูกกว่าเวลาที่จ่ายไปเพื่อรักษามัน
  2. ถ้าทำเอง เราไม่ได้ทำอะไรในเวลาเดียวกัน ตอบเป็นชื่องาน ไม่ใช่ตอบว่า “ก็พอมีเวลาอยู่” ถ้าสิ่งที่ไม่ได้ทำคือการตามดีลหรือคุยกับลูกค้าเก่า ราคาของการทำเองแพงกว่าค่าจ้างเกือบทุกกรณี
  3. งานนี้เกิดซ้ำทุกสัปดาห์หรือเปล่า งานที่เกิดซ้ำและไม่ต้องใช้วิจารณญาณ เป็นงานของระบบ การจ้างคนมาทำงานซ้ำแบบนี้เท่ากับเลื่อนปัญหาออกไป
งานหนึ่งชิ้นเดินผ่านคำถามสามข้อ แตกเป็นสามทาง ทางแรกไปที่คนสีทอง ทำเอง ทางที่สองไปที่เฟือง ให้ระบบทำ ทางที่สามไปที่คนสองคนจับมือ จ้างคนที่เก่งกว่า
งานที่มีแต่เราทำได้ ทำเอง งานที่เกิดซ้ำ ให้ระบบทำ ที่เหลือ จ้างคนที่เก่งเรื่องนั้นกว่าเรา

เรียงสามข้อนี้แล้วจะได้คำตอบเกือบทั้งหมด งานซ้ำที่ไม่ต้องใช้วิจารณญาณให้ระบบทำ งานที่ต้องใช้ฝีมือเฉพาะให้จ้างคนที่เก่งกว่าเราในเรื่องนั้น ส่วนงานที่เหลือ ซึ่งมักมีไม่กี่ชิ้น คืองานของเจ้าของจริง ๆ

ใช้กับธุรกิจอื่นได้ทันที เจ้าของคลินิกที่นั่งทำตารางเวรพยาบาลเองทุกเดือน เจ้าของโรงงานที่ขับรถไปรับวัตถุดิบเองเพราะไม่ไว้ใจคนขับ เจ้าของบริษัทบัญชีที่ตอบอีเมลนัดหมายเองทุกฉบับ ทุกงานเป็นงานที่คนอื่นทำได้ และทุกงานกินเวลาที่ควรไปอยู่กับลูกค้า

คนที่โตเร็วไม่ได้มีเงินมากกว่าตั้งแต่ต้น
เขาแค่ตัดสินใจเร็วกว่าว่างานไหนไม่ใช่ของตัวเอง

Executive Insight

4. ส่งงานออกไปโดยไม่ให้คุณภาพตก

ความกลัวที่ทำให้ไม่กล้าปล่อยมือคือกลัวงานออกมาไม่ดี เป็นความกลัวที่มีเหตุผล และแก้ได้ด้วยลำดับ

  • เริ่มจากงานที่ตรวจผลง่ายที่สุด งานที่ดูปุ๊บรู้ว่าผ่านหรือไม่ผ่าน ถ้าพลาดจะรู้ทันทีและแก้ได้เร็ว
  • ส่งพร้อมตัวอย่างของจริง งานเก่าที่เราพอใจหนึ่งชิ้น สื่อสารมาตรฐานได้ดีกว่าเอกสารสามหน้า
  • นิยามคำว่าเสร็จให้ชัด ส่งมาในรูปแบบไหน ตรวจกี่รอบ ถ้าไม่เขียนไว้ เราจะกลายเป็นคนตรวจงานไม่รู้จบ ซึ่งกินเวลาพอ ๆ กับทำเอง
  • ส่งทีละงาน ให้งานแรกนิ่งก่อนค่อยส่งงานถัดไป ปล่อยทุกอย่างพร้อมกันในเดือนเดียว มักจบด้วยการดึงกลับมาทำเองทั้งหมด

เจ้าของร้านเฟอร์นิเจอร์เริ่มจากงานแรกง่ายที่สุด ระบบของร้านค้างเดือนละสองสามครั้ง จ่ายช่างรายครั้งตกเดือนละ 4,000–6,000 บาท เขาจึงทำสัญญาดูแลรายเดือนกับช่างคนเดิม เดือนละ 3,000 บาท ระบบค้างเมื่อไรช่างแก้ภายในวันเดียว ส่วนเขาเอง ตั้งการแจ้งเตือนบนมือถือไว้เฉพาะข้อความที่มีคำว่า “ใบเสนอราคา”

5. คำถามที่มักตามมา

ธุรกิจยังเล็ก ไม่มีเงินจ้างใครเลย ทำอย่างไร?

เริ่มจากงานที่จ่ายเป็นครั้งได้ ไม่ต้องจ้างประจำ พอรู้ว่างานนั้นเกิดบ่อยแค่ไหน ค่อยเทียบว่ารายครั้งหรือรายเดือนถูกกว่า ถ้าชั่วโมงที่ต้องใช้คูณค่าเวลาของคุณ ยังต่ำกว่าค่าจ้างทั้งงานจริง ๆ งานนั้นก็ทำเองต่อได้ ให้ตัดสินจากตัวเลขเสมอ

ถ้าคนที่จ้างทำพลาด เสียหายมากกว่าทำเองไหม?

เป็นไปได้ จึงต้องเริ่มจากงานที่ตรวจผลง่าย และงานที่พลาดแล้วแก้ได้ งานที่พลาดแล้วกระทบลูกค้าทันที เช่นการตั้งราคา ยังเป็นของเจ้าของไปก่อน จนกว่าจะมีคนที่ไว้ใจได้จริง

รู้ได้อย่างไรว่างานไหนคืองานของเราจริง ๆ?

ดูว่างานไหนต้องใช้การตัดสินใจที่มีแต่เจ้าของทำได้ เช่นตั้งราคา คุยกับลูกค้ารายใหญ่ และเลือกทิศทางของร้าน งานเหล่านั้นควรได้เวลาที่ดีที่สุดของวัน ส่วนงานที่หยุดทั้งร้านเพียงเพราะไม่มีใครทำเป็น คือความเสี่ยงที่ควรสอนคนอื่นไว้

6. เลือกงานแรกที่จะปล่อยในสัปดาห์นี้

  • คิดค่าเวลาของตัวเองต่อชั่วโมง เป็นตัวเลขกลม ๆ
  • จดงานที่ทำเองในสัปดาห์ที่ผ่านมา งานละหนึ่งบรรทัด
  • ขีดงานที่ค่าจ้างทั้งงาน ถูกกว่าชั่วโมงที่เราใช้คูณค่าเวลาของเรา
  • เลือกงานที่บ่นถึงบ่อยที่สุดหนึ่งงาน แล้วส่งออกไปพร้อมตัวอย่างและนิยามคำว่าเสร็จ
  • เอาเวลาที่ได้คืนไปใส่งานที่มีแต่เราทำได้ แล้วจดว่าได้อะไรกลับมา

เสาร์ถัดมา ระบบตัดสต็อกค้างอีกรอบ เจ้าของร้านส่งไลน์หาช่างประโยคเดียว แล้วกลับไปทำใบเสนอราคาให้ร้านอาหารที่ทักมาขอโต๊ะยี่สิบชุด ส่งไปก่อนเที่ยง บ่ายวันเดียวกันลูกค้าตอบกลับมาว่าขอนัดดูของจริง